Asiibi acafʊnɖuka kaŋɔrɔ ‘ʊshilé akoo kʊja na ʊyɛʊ kaŋkulo n lee kʊwalʊ akoo kʊja. Ʊwalʊ ɖe ʊ lee ʊbʊmbɔnɔ na ashee anii kǝbapi mbaɖee ba ɖa ŋkulo nɖe nɩ ma, naa alee ʊciŋkǝrka ashee pɩ ɖaa ba sǝba n’ʊwalʊ ʊsǝbaka halɩ akoo kʊja ma. Bʊkɔ́ɩ ŋkulo nɖe n lee ʊshilé ɖe ma, bʊ yɔgɔ. Ama kɩɖǝn nɩ gɩ na yɛɛ gɩ tâm cei ashee samaa nɖee a na ɖʊ atʊ gʊtɔ ma.
Naɩ naa ʊwalʊ ɖe ʊ sǝ̂ba, gɩ wʊɖa abɔ ɩɖǝn na kʊɖa, ncǝn na gɩ wa na bʊlei bʊɖǝn kʊŋɔn ʊ lee ʊɖɔŋkɔnɔ ama kʊyɩɖʊ ʊ fǝlǝfǝlǝ ma. Bʊlei bʊɖe bʊ gɩ wala wala apɩ n’ʊwalʊ ɖe nɩ na baŋono ba kaŋa n’atʊ ayɛɛ ɖaa ɩ sim gɩ ŋɔ̂n bʊ naa ʊtǝrutǝru ʊ pàá kɔɔ na ɖâ ncǝn na ma. Bʊni bʊ gǝŋ ɖaa : ásìyá àsíyà ásìyá ma ; ɩ ta kîɖe bʊlei bʊɖe, kʊŋɔn n’ʊɖɔŋkɔnɔ ama kǝ bʊ na shee maana aɖɔŋkɔnɔ na. Ásìyá kamààná na gǝŋ ɖaa arɛ̀ ʊsǝmprǝ a na ce Maka akpa ma. Àsíyà kamààná na gǝŋ ɖaa arɛ̀ a na tɩ (n’ʊwor) bʊkɔ bʊɖǝn na saa na tam ɖǝn kʊlou ma. Ásìyá ariutaja ʊni kamààná na gǝŋ tuuta, ama baŋono ba lǝ wàà, nɖee ba na toŋo gʊnyɛ nɩ ma, na ba yɩɖa gǝŋ.
Ʊwalʊ ɖe nɩ, GʊGʊ kaŋkulo kǝbasǝmprǝ ba wʊɖa abɔ ɩɖǝn ba ŋɔn anii kaɖaɖaa ncǝn ma, na ba sɔlɔ wàà, ba tʊ̂r abɔ ɖe ashee ʊyɛʊ kaŋkulo n rǝ̂ŋǝ bʊkɔ́ɩ ba na kpeɖe anii kaɖaɖaa laŋ ma. Ba pɩ atɩ tʊr abɔ ɖe ashee ʊyɛʊ kaŋkulo. Abɔ ɩnyɩʊ nɩ ba tʊr ashee ŋkulo nɖe, ɩni nɩ gǝŋ : ʊnyenu na faaba. Baŋono ba ɖʊ gʊtɔ arǝŋǝ bʊkɔ́ɩ abɔ ɩnyɩʊ ɖe ɩ na lǝ ma. Ba rǝŋǝ aɖur ma, na ba kal na pɩ bʊlei bʊɖǝnɖǝn ncǝn ba pêle babɔ ɖe nɩ. Ɩ san na jamaa ɖe ɖaa GʊGʊ kaŋkulo n lee koŋkaarɩ na lige anii kaɖaɖaa laŋ ma.
Gɩ boŋo bʊni bʊɖe ma, na gɩ tǝwǝ na bʊkɔ bʊfɔlɩ. Ʊshilé ɖe ayɔkɔ tuutuuma na gɩ lee naa aye ɖoo atɩ jɩ ʊjɩʊ. Gɩ kɔɔ akpa ma, na gɩ sǝba na bʊlei mbʊɖe : gayarɩtǝna [royaume] bʊyarɩja [règnes] gɩyarɩ [royauté] na bʊɖǝn acǝŋǝ…
Bʊni bʊ bon ma, na gɩ tɔɔ ʊla ʊfɔlɩ, ʊni na gǝŋ alaafɩya. Kantǝma njɩ gɩ lee halɩ ʊwalʊ ɖe ʊ tɩ́ bon. Ʊ bon ma, na gɩ ɖoo gaka laŋ alaa ŋkulo kafoto na jamaa nɖee a pɩ ʊwalʊ ɖe ma.
Aŋɔnka : IBRAHIM INUUSA Malookiya
[avatar user= »malokia » size= »original » align= »left » /]